15-07-09

Dinu Lipatti en Vladimir Sofronitsky

And now something completely serious...

Er zijn van die mensen die men zou willen ontmoeten. Mijn lijst bevat echter vooral mensen van een ander tijdperk. Zo had ik doodgraag de pianisten Dinu Lipatti en Vladimir Sofronitsky in levende lijve horen piano spelen. De eerste is veel te vroeg gestorven, zodat het opgenomen oeuvre op slechts een handvol CD's (allemaal uitgegeven door EMI) past. De tweede heeft door het ijzeren gordijn geen internationale carierre kunnen uitbouwen en had het ook niet echt voor studio-opnames, zodat het echt zoeken wordt naar live-opnames die op CD verschenen zijn. Er is nog een derde pianist die mij intrigeerd, de totaal onbekende William Kapell. Ik ben deze pianist volop aan het ontdekken, en zal allicht hierop terugkomen.

Wat maakt de opnames van een andere tijdperk zo boeiend, zeker in een tijd van digitale opnames? Het antwoord is niet zo éénvoudig. Ik luister al heel lang  naar piano-muziek en kan eerlijk zeggen dat ik al van bepaalde stukken tientallen verschillende uitvoeringen gehoord heb, en ik heb zo in de loop der jaren bepaalde voorkeuren gekregen. Vaak grijp ik terug naar oude opnames, omdat deze boordevol karakter zitten en zo fantastisch gespeeld worden. Je moet weten dat in die periode een muzikant veel meer dan nu een bepaalde repertoire opbouwde. Het was pas na jaren rijping dat een bepaalde opname werd gemaakt. En mij inziens voel je dit bij het beluisteren. Het is zeker geen vorm van nostalgie, vermits ik in die tijd nog niet geboren was en trouwens ook vaak oudere opnames niet goed vind: er waren toen ook pianisten die met een zekere maniërisme speelden. Feit is wel dat je de ruis op dergelijke opnames moet kunnen verdragen.

Vladimir Sofronitsky is in 1901 in Sint-Petersburg geboren. Hij wordt op vroege leeftijd al ontdekt en zal bij tal van gerenomeerde leraars zijn muzikaliteit mogen perfectioneren. Op zijn 18de geeft hij zijn eerste solo concert. Hij trouwt met Elena Scriabina, die hij heeft leren kennen op de muziekschool. Geen betere manier om een repertoire uit te bouwen dan met de oudste dochter van een componist te trouwen, alhoewel hij hem nooit heeft ontmoet. Deze is dan al gestorven. De Scriabin-opnames van Sofronitsky zijn echte parels en volgens velen de referentie wat Scriabin betreft. Ook zijn opnames van Chopin zijn prachtig. De liefde voor Chopin heeft hem zijn ganse leven achtervolgd. Hij bezit het nodige pianospel om heel dicht bij Chopin te komen:  krachtig, helder, eerlijk, poëtisch en zo elegant... Vaak geeft hij naar gelang zijn gemoedstoestand een zeer eigen karakter aan een interpretatie, zonder zich echt van "de tekst" te verwijderen. Het volstaat van twee verschillende opnames van eenzelfde stuk door hem gespeeld te beluisteren om dit te begrijpen. Typerend is de manier waarop hij, dankzij zijn buitengewone techniek, de piano kon laten zingen. Het is niet voor niets dat een andere (bekendere) grootmeester van de piano, Sviatoslav Richter hem als "God" beschouwde. En voor Emil Gilels was Vladimir Sofronitsky zonder tijfel de grootste pianist aller tijden.

Photo003b

Sofronitsky live zien spelen moet echt memorabel geweest zijn. Eén van zijn kinderen heeft  herhinneringen van de vader die thuis kwam van een concert en opgebeld werd door iemand van de concertzaal om te melden dat het publiek nog steeds aan het applaudisseren was, ondanks dat de lichten al lang aan waren en er al meerdere malen gemeld was dat de pianist naar huis was. Sofronitsky deed zijn jas terug aan en ging terug naar de zaal.

Hij was een pure Romanticus in de ware zin van het woord, die vooral naar oneindigheid smachtte en rusteloos en lijdend door het leven ging. Eigenlijk leefde hij in een privé-leven van muziek, omringd door naaste vrienden, zoals Prokoviev en Shostakovich. Hij heeft echter wel als hoogleraar les gegeven aan het conservatorium van Leningrad en Moscow. Hij stierf in 1961 na een slopende ziekte (net zoals Lipatti) en zijn laatste woorden over zijn ziekte waren typerend voor hem: "spaar me niet, lieg niet tegen mij, ik moet het allemaal kunnen lijden".

Enkele opnames: Scriabin Sonata n° 2 Op. 19, Chopin Polonaise n° 1 Op. 26, Chopin Waltz n° 9 Op. 69-1

 

 

 

 

   

 

Discografie: http://www.sofronitsky.com/discography.html

 

De Roemeen Dinu Lipatti werd in 1917 in Boekarest geboren. Al heel vroeg werd hij als een wonderkind ontdekt, die openbaar debuteerde op de verbazend jonge leeftijd van 4 jaar. Zijn ouders, beide muzikanten deden er alles aan om hem niet te exploiteren. Omwille van zijn zwakke gezondheid moest hij trouwens thuis les krijgen. Op zijn 17 verliet hij Boekarest om een carriere uit te bouwen. Hij kreeg ondermeer les in Parijs van Alfred Cortot, die vol bewondering meedeelde dat hij hem niets kon leren, en in feite alleen maar van hem kon leren. Tijdens de oorlog vluchte hij naar Zwitserland, waar hij na de oorlog hoogleraar werd aan het conservatorium van Genève. In die periode heeft hij tal van concerten gegeven in Europa, ondanks een diagnose van leukemie. Ondanks zijn ziekte en financieel geholpen (door mensen zoals Stravinsky en Menuhin) voor de behandeling ervan, is hij concerten van uitmuntende kwaliteit blijven geven tot aan zijn dood. Legendarisch is zijn laatste recital te Besançon dat intergraal op CD is verschenen, waarbij hij op één na (omwille van uitputting) alle Waltzen van Chopin heeft gespeeld. Eind 1950 stierf hij ten gevolge van zijn ziekte. Hij was 33 jaar.

Twee woorden zijn wat mij betreft toepasbaar om Lipatti's pianospel te beschrijven: muzikale perfectie. Hij combineerde een uitzonderlijke techniek met een hoge graad van intergriteit. Zijn oeuvre bestond voornamelijk uit Chopin, Mozart en Bach, maar de eerste opname die ik van hem te horen kreeg was Ravel's Alborada del Gracioso. Hij had de unieke gave om kracht en schoonheid in zijn spel te combineren, waarbij hij een unieke kristallijne zuiverheid kon naar boven laten komen. Laat een opname van Lipatti aan een pianist horen en de kans bestaat dat hij stopt met spelen, voor altijd. Vele beroemde muzikanten hebben hem openlijk bewonderd: Kempff, Schnabel, Fisher, Haskil, Poulenc, ... Karajan drukt het als volgt uit: Lipatti's pianospel is niet langer het geluid van piano, maar muziek in zijn zuiverste vorm. Ik zou het niet beter kunnen verwoorden.

Enkele opnames: Chopin Waltz n° 10 Op. 69-2, Ravel Alborada del Gracioso, Bach Partita n° 1

 

 

Discografie: http://www.emiclassics.com/artistdiscography.php?aid=19

decoration

Dinu Lipatti en Clara Haskil

13:36 Gepost door St Etienne in Muziek | Permalink | Commentaren (4) | Tags: chopin, dinu lipatti, vladimir sofronitsky, scriabin |  Facebook |

Commentaren

Bedankt voor de tip. Het is opmerkelijk hoe goed de kwaliteit van de opnames op youtube nog zijn. Heb je enig idee van wanneer de opnames zijn?

Gepost door: Johan Verbeeke | 17-07-09

@Johan De meeste opnames dateren uit eind jaren vijftig (ik heb geen exacte datums). Mijn ervaring is over het algemeen wel goed met oude studio-opnames, zelfs uit de jaren '40. Live-opnames zijn zeer verschillend wat kwaliteit betreft.

Gepost door: stephane | 17-07-09

Fuck Man die 2de sonate van Scriabin is geweldig. Ik moet wel eerlijk toegeven dat ik nog nooit gehoord heb van beide pianisten.

Gepost door: BoB | 19-07-09

Goede tip! Top dat je dit soort dingen schrijft.

Gepost door: Piano leren spelen | 24-08-14

De commentaren zijn gesloten.