08-02-12

Anne, Françoise et Joseph

Dit is waarschijnlijk het moeilijkste stukje dat ik ooit zal schrijven op deze nederige blog. Het gaat over een ontmoeting met twee mensen, de zussen Anne en Françoise H., in hartje Loire. De bijna 6 uren dat ik bij hen heb doorgebracht op een ijzige koude zaterdagnamiddag en –avond, hebben mij zeer aangegrepen, en dit omwille van verschillende redenen. Er was de schroom om hun wereld te betreden, en ook het verdriet om zoveel ellende dat bij mij primeerde, en dit gepaardgaande met het ongeloof hoe gruwelijk mensen kunnen zijn tegenover andersgestemden, maar bovenal een soort van diepe respect om in te zien dat deze mensen heel hun leven lang tegen de stroom in hebben gezwommen, in de verdomde conservatieve wereld van de wijn.

Ze hebben zo hard gewerkt en hebben in zo’n onmenselijke omstandigheden geleefd dat hun poten krom staan. Beide dames lopen trouwens zo gebogen door het leven, dat ze bij het voortbewegen gebruik moeten maken van stukken takken als loopstok, en dit om te behoeden om te vallen en nooit meer recht te kunnen komen. Gelukkig hebben ze elkaar nog, enkel elkaar, elke dag, al hun hele leven lang. Er was geen tijd en plaats om zelf een familie te stichten. Het was wijn maken op hun extreme manier of een familie stichten en de anderen verlaten. Hun grijze ziel is echter zo verhard door de voortdurende pesterijen, dat ze zich van niets meer aantrekken en luidop hun gedacht zeggen. Ik weet het nu zeker, mensen veranderen voornamelijk onder invloed van andere mensen. Zij hebben bij mij ook dingen doen bewegen, misschien maar voor eventjes, maar allicht voor altijd. Ik heb even getwijfeld of ik hier wel een artikel aan zou wijden, maar ik dacht dat het geen kwaad kon, zolang ik zoals altijd eerlijk en integer bleef.  En belangrijker, Anne en Françoise voelde duidelijk de behoefte hun leven en die van hun broer-zaliger te vertellen en door te geven. Ik had hun beide namen trouwens al enkele jaren geleden vernomen, eigenlijk gelezen op een wijnetiket van het domein LG. Eén van hun cuvée’s, kreeg de naam Anne Françoise Joseph mee, uit eerbetoon aan de familie H., daar de twee beginnende wijnbouwers een stukje wijngaard mochten gebruiken.

Enkele dagen voor mijn reis had  ik een etentje in restaurant V. met W.: zeer lekker gegeten trouwens, klaargemaakt door kok DS, sappige drinkwijnen gedronken, kortom een fantastisch avond… en dan het verhaal uit de mond van mijn tafelgenoot W., die de zussen enkele dagen voorheen bezocht had. De beschrijving van het domein en de wijnen liet bij mij een verlangen om er naar toe te gaan achter, en dit zo snel mogelijk. En zo geschiedde dus ook, enkele dagen nadien. 

radd 302.jpg

In de wijnregio Coteaux-du-Layon, ergens in Anjou, begon Joseph eind jaren ‘50 rond zijn dertigste, met de hulp van zijn zussen wijn te maken. Hij zou wijnen maken zonder gebruik van pesticides en andere troep in de wijngaard en chemicaliën tijdens het vinificatieproces. Er werd hem zeer goedkoop 6 hectares wijngaard aangeboden, voornamelijk bestaande uit Chenin-stokken, dat nooit een molecule onnatuurlijk material gezien had en dit zou zo zijn hele leven lang blijven. Waarom deze pionier zo geobsedeerd was door het maken van natuurlijk wijn, ondanks de steeds aanhoudende druk van de andere wijnmakers en de steeds groter en sterker wordende wijnindustrie, lijkt nu rekening houdend met de ecologische tendens, een evidentie, maar was voor die tijd helemaal te zot voor woorden? De gezondheidsproblemen van hun vader, die met zware longproblemen te wijten aan mosterdgas uit Ieper is teruggekeerd, heeft zeer zeker een stempel gedrukt op de hele familie, die dan ook na de oorlog genoodzaakt werd om naar een piepklein huisje te verhuizen. Feit is dat de familie H. heel hun leven zo gebeten was door de microbe om op een totaal natuurlijk wijze wijn te maken, ondanks de veel zwarte sneeuw die ze gezien hebben. Geen nagel hadden ze om aan hun gat te krabben, maar ze bleven volhouden. Het waren de enkele complimenten van haast verloren lui, die hen occasioneel bezochten om wijn aan te schaffen, dat hen heeft doen verderdoen, weliswaar gesterkt door hun groot gelijk. De vinificatie was poepsimpel; druiven werden na de pluk geperst, en na fermentatie ongeveer één jaar gelagerd in oude vaten van 220 liter. De enige tussenkomst was het occasioneel verwarmen van de kelder in de winter, daar ze het zich financieel en omwille van plaatsgebrek niet konden veroorloven dat de wijn van het vorig jaar niet tijdig klaar zou zijn. Elk jaar was het trouwens een gevecht voor het verkrijgen van een appelatie (uitgereikt door een organisatie bestaande uit andere wijnbouwers), zodat ze in 1989 wijzelijk besloten de wijn vanaf dan als ‘vin de table’ te verkopen. Sinds dan onderscheidt de jaargangen zich door slechts een cijfer op de kurk, startend met het cijfer 1 en eindigend met een 14 in 2003.

Ik had de dag ervoor één van de zussen aan de lijn en ik was welkom. Het klikte. De vrouwelijke GPS-stem bracht me mooi op tijd naar het klein ouderlijk huisje, waar de gezussen nog steeds leefden. Het erf is een puinhoop, waar vanalles rondslingert. Er zijn duidelijk sporen dat hier ooit wijn gemaakt is, en dit in een niet zo ver verleden. Er waren ook nog enkele kakelende kippen, een verlaten oude koe en een groententuin te bespeuren. 

radd 307.jpg

De deur stond ondanks de winterkoude open. Ik vermoed dat ze mijn auto gehoord hadden. Bij het betreden van het huisje was mijn eerste gedacht, hier wonen geen mensen, maar drie honden, een vijftal katten en twee schuchterige wezentjes. Ik werd duidelijk niet verwacht. Allicht alweer zo iemand die niet zal komen opdagen, zullen ze wel gedacht hebben, zeker rekening houdend met het pokkeweer. Het heel klein kamertje stond vol prullerij (als je niet veel hebt, dan gooi je niets weg) en de tafel was nog niet afgeruimd, en dit allicht sinds enkele dagen. Mensen verliezen soms de moed. Na het wegebben van de eerste gêne en het overhandigen van Belgische chocolade werd de sfeer zeer openlijk en eigenlijk amicaal. Ik ontdekte twee zeer sterke persoonlijkheden, die over alles een mening hadden. Ik was verbaasd over de welsprekendheid van beide dames. Ze vulden elkaar ook zeer goed aan, in zover dat als de één aan een betoog begon, de andere deze automatisch afmaakten, ter vervollediging. Dat krijg je allicht als je een levenlang op elkaars lippen leeft! Er was heel veel behoefte om te praten en te praten, maar geen seconde heb ik mij verveeld. Anne was 86 en de jongere zus, Françoise ging naar de 84 toe. Ze waren oprecht blij met mijn bezoek, mijn interesse in hun wijn en mijn kennis van natuurlijke wijnen. Ik mocht alle jaargangen proeven, ware dat ik ze vond, en dit is dus een groot problem. De wijnen staan lukraak gestockeerd in een soort van stal. Er is weinig licht en je moet dus proberen aan de kurk te ontcijferen welk millésime je vast hebt. Het werden 1975, 1976, 1986, 1987, 1993, 1994, 1996, 1997, 1998, 2001 en het buitenbeentje, de 2004. Niet slecht voor een eerste ontmoeting met een domein, en uiteraard ontzettend boeiend om natuurlijke wijnen te proeven van zoveel verschillende jaren, met telkens de specificiteit van het desbetreffende jaar.  En of ze het jaar nog herhinnerden; elk jaar staat als graniet in hun immense geheugen gegravuurd, alsof het vorige week was. Het was tevens frapant om de evolutie en toch wel stabiliteit te zien van natuurlijke wijn zonder toegevoegde SO2. Ik ga hier geen degustatie-notities neerpennen, ondanks dat ik voor één keer veel indrukken neergeschreven heb, maar laten we zeggen dat drie wijnen top waren en dat je duidelijk de opwarming van de aarde kunt proeven in de wijnen. De streek van Anjou geeft vaak zeer rijke wijnen en dat kon je hier dus ook wel proeven, zeker naar mate je naar jongere jaargangen ging. De meeste wijnen proefden trouwens nog zeer jong en er was zelfs nog bij sommige flessen koolzuurgas aanwezig, dat uiteraard de nodige stabiliteit meegaf aan de sappen. Langere élevages zouden de meeste wijnen nog meer afgerond hebben, maar ik hou wel van die strakke stijl. Anderzijds, werd de theorie dat je wijnen moet stockeren onder de 14⁰C volledig verkracht, daar deze zuivere wijnen schommelingen van ergens tussen, pak hem beet 5 en 25⁰C gekend hebben, en dit voor sommige zelfs 25 jaren aan een stuk.

Er is over hun familie, de oorlog van 14-18, over het bos van Perimont (geschiedkundigen?), over geloof, over inbrekers en natuurlijk over het maken en proeven van echte wijn gesproken. Het is zo dat broer Joseph hun wijn bestempelde, de rest was geen wijn. Opmerkelijk is dat deze 3 mensen natuurlijke wijnen zijn beginnen en blijven maken, volledig geïsoleerd van anderen. De namen Jules Chauvet of Pierre Overnoy zeiden ze totaal niets. Eric Callcut, die tussen 1996 en 1999 in de buurt schitterende wijn heeft gemaakt, heeft hen ooit bezocht, maar zij wisten niet dat hij er na vier jaren al mee gestopt was. Ook de naam Claude Courtois (tevens uit de Loire) zei hen vaag iets: ‘was dit niet die grote struise man met een lange dikke baard?’ 

radd 305.jpg

Ik heb wijnen meegekregen, wijnen die ik ga koesteren. Een vrees dat ik bij het schrijven van dit artikel heb is dat ze plost overstelpt zullen worden door mensen die graag wat wijnen zouden kopen, of nog erger ramptoeristen. Neen, dit is geen egoïstische reflex mijnertwege, maar een duidelijke observatie, daar deze mooie mensen niet meer georganiseerd zijn om lieden te ontvangen, laat staan flessen te verkopen. Het heeft meer dan één uur geduurd om de enkele flessen klaar te maken voor verkoop, van het manueel schrijven op de etiketten om ze nadien te lijmen op de vuile flessen. Ik heb alle flessen trouwens zelf gecapsuleerd, daar de kracht bij hen ontbrak. Bij het afscheid nemen werd mij gevraagd of ze mij mochten kussen en dit mochten ze. Het werd op zijn Frans, twee kussen. Ik kreeg nog van Anne een kruisje op mijn voorhoofd mee, zoals mijn grootmoeder bij mij deed voor het slapen gaan, en Françoise gaf mij één van de mooiste complimenten dat ze een vader kunnen geven. Enkele minuten later, zittend in mijn koude auto, kreeg ik tranen in mijn ogen…

Epiloog

In 2005 komt Joseph te sterven. Het zou te wijten zijn aan een combinatie van een slechte medische behandeling en het obsessief weigeren om antibiotica te nemen, ter bestrijding van een wonde aan zijn rechterhand. Zijn laatste jaargang, de 2004 bleef gedurende vijf jaren in een vergeten vat, tot enkele wijnmakers de vraag stelden wat er in dat vat zat. De zussen zeiden dat deze wijn allicht niet meer goed was, maar dat ze gerust mochten proeven. En wonder boven wonder, de wijn had in het vat een voile gekregen, wat een oxidatief karakter veroorzaakt (denk aan sherry). Sommige gruwen ervan. Ik en nog anderen zijn er verzot op. Er werd gesmeekt om het vat op fles te zetten en zo geschiedde. De 2004 werd geboren en er werd besloten om het geen nummer 15 mee te geven, daar de wijn helemaal niet in de lijn ligt van alle andere wijnen van de familie H.!

Commentaren

SCHOON!

Gepost door: kaat | 08-02-12

Zeer schoon.

Gepost door: Werner | 09-02-12

De meest beklijvende wijnen worden gemaakt door de meest integere mensen!!
fenomenaal.

Gepost door: verheylesonne jean-claude | 09-02-12

Wat echt is laat fijnzinnigen niet onberoerd.

Gepost door: Etienne | 09-02-12

Wat echt is laat fijnzinnigen niet onberoerd.

Gepost door: Etienne | 09-02-12

Fantastisch ontroerend stuk, St. Etienne! Bedroevend dat het met de mensheid soms zo slecht gesteld is, maar beklijvend door de wilskracht en koppigheid waarmee deze mensen hun wijnen maakten. Zeldzaam zijn de situaties die een blijvende stempel op je leven nalaten en als ik je weloverwogen woorden lees, denk ik dat dit hier ontegensprekelijk het geval is. Soms moet de ziel een beetje lijden om verrijkt te kunnen worden. Bedankt om dit met ons te delen.

Gepost door: Peter | 09-02-12

Vorige week nog de wijn afkomstig van hun wijngaarden geproefd. Wijn wordt vandaag gemaakt door dom. G. ....wijn was formidabel lekker.

Gepost door: nonkel | 13-02-12

Zeer mooi en integer stukje. Doe zo verder!

Gepost door: carl | 17-02-12

Post een commentaar