08-02-12

Anne, Françoise et Joseph

Dit is waarschijnlijk het moeilijkste stukje dat ik ooit zal schrijven op deze nederige blog. Het gaat over een ontmoeting met twee mensen, de zussen Anne en Françoise H., in hartje Loire. De bijna 6 uren dat ik bij hen heb doorgebracht op een ijzige koude zaterdagnamiddag en –avond, hebben mij zeer aangegrepen, en dit omwille van verschillende redenen. Er was de schroom om hun wereld te betreden, en ook het verdriet om zoveel ellende dat bij mij primeerde, en dit gepaardgaande met het ongeloof hoe gruwelijk mensen kunnen zijn tegenover andersgestemden, maar bovenal een soort van diepe respect om in te zien dat deze mensen heel hun leven lang tegen de stroom in hebben gezwommen, in de verdomde conservatieve wereld van de wijn.

Ze hebben zo hard gewerkt en hebben in zo’n onmenselijke omstandigheden geleefd dat hun poten krom staan. Beide dames lopen trouwens zo gebogen door het leven, dat ze bij het voortbewegen gebruik moeten maken van stukken takken als loopstok, en dit om te behoeden om te vallen en nooit meer recht te kunnen komen. Gelukkig hebben ze elkaar nog, enkel elkaar, elke dag, al hun hele leven lang. Er was geen tijd en plaats om zelf een familie te stichten. Het was wijn maken op hun extreme manier of een familie stichten en de anderen verlaten. Hun grijze ziel is echter zo verhard door de voortdurende pesterijen, dat ze zich van niets meer aantrekken en luidop hun gedacht zeggen. Ik weet het nu zeker, mensen veranderen voornamelijk onder invloed van andere mensen. Zij hebben bij mij ook dingen doen bewegen, misschien maar voor eventjes, maar allicht voor altijd. Ik heb even getwijfeld of ik hier wel een artikel aan zou wijden, maar ik dacht dat het geen kwaad kon, zolang ik zoals altijd eerlijk en integer bleef.  En belangrijker, Anne en Françoise voelde duidelijk de behoefte hun leven en die van hun broer-zaliger te vertellen en door te geven. Ik had hun beide namen trouwens al enkele jaren geleden vernomen, eigenlijk gelezen op een wijnetiket van het domein LG. Eén van hun cuvée’s, kreeg de naam Anne Françoise Joseph mee, uit eerbetoon aan de familie H., daar de twee beginnende wijnbouwers een stukje wijngaard mochten gebruiken.

Enkele dagen voor mijn reis had  ik een etentje in restaurant V. met W.: zeer lekker gegeten trouwens, klaargemaakt door kok DS, sappige drinkwijnen gedronken, kortom een fantastisch avond… en dan het verhaal uit de mond van mijn tafelgenoot W., die de zussen enkele dagen voorheen bezocht had. De beschrijving van het domein en de wijnen liet bij mij een verlangen om er naar toe te gaan achter, en dit zo snel mogelijk. En zo geschiedde dus ook, enkele dagen nadien. 

radd 302.jpg

In de wijnregio Coteaux-du-Layon, ergens in Anjou, begon Joseph eind jaren ‘50 rond zijn dertigste, met de hulp van zijn zussen wijn te maken. Hij zou wijnen maken zonder gebruik van pesticides en andere troep in de wijngaard en chemicaliën tijdens het vinificatieproces. Er werd hem zeer goedkoop 6 hectares wijngaard aangeboden, voornamelijk bestaande uit Chenin-stokken, dat nooit een molecule onnatuurlijk material gezien had en dit zou zo zijn hele leven lang blijven. Waarom deze pionier zo geobsedeerd was door het maken van natuurlijk wijn, ondanks de steeds aanhoudende druk van de andere wijnmakers en de steeds groter en sterker wordende wijnindustrie, lijkt nu rekening houdend met de ecologische tendens, een evidentie, maar was voor die tijd helemaal te zot voor woorden? De gezondheidsproblemen van hun vader, die met zware longproblemen te wijten aan mosterdgas uit Ieper is teruggekeerd, heeft zeer zeker een stempel gedrukt op de hele familie, die dan ook na de oorlog genoodzaakt werd om naar een piepklein huisje te verhuizen. Feit is dat de familie H. heel hun leven zo gebeten was door de microbe om op een totaal natuurlijk wijze wijn te maken, ondanks de veel zwarte sneeuw die ze gezien hebben. Geen nagel hadden ze om aan hun gat te krabben, maar ze bleven volhouden. Het waren de enkele complimenten van haast verloren lui, die hen occasioneel bezochten om wijn aan te schaffen, dat hen heeft doen verderdoen, weliswaar gesterkt door hun groot gelijk. De vinificatie was poepsimpel; druiven werden na de pluk geperst, en na fermentatie ongeveer één jaar gelagerd in oude vaten van 220 liter. De enige tussenkomst was het occasioneel verwarmen van de kelder in de winter, daar ze het zich financieel en omwille van plaatsgebrek niet konden veroorloven dat de wijn van het vorig jaar niet tijdig klaar zou zijn. Elk jaar was het trouwens een gevecht voor het verkrijgen van een appelatie (uitgereikt door een organisatie bestaande uit andere wijnbouwers), zodat ze in 1989 wijzelijk besloten de wijn vanaf dan als ‘vin de table’ te verkopen. Sinds dan onderscheidt de jaargangen zich door slechts een cijfer op de kurk, startend met het cijfer 1 en eindigend met een 14 in 2003.

Ik had de dag ervoor één van de zussen aan de lijn en ik was welkom. Het klikte. De vrouwelijke GPS-stem bracht me mooi op tijd naar het klein ouderlijk huisje, waar de gezussen nog steeds leefden. Het erf is een puinhoop, waar vanalles rondslingert. Er zijn duidelijk sporen dat hier ooit wijn gemaakt is, en dit in een niet zo ver verleden. Er waren ook nog enkele kakelende kippen, een verlaten oude koe en een groententuin te bespeuren. 

radd 307.jpg

De deur stond ondanks de winterkoude open. Ik vermoed dat ze mijn auto gehoord hadden. Bij het betreden van het huisje was mijn eerste gedacht, hier wonen geen mensen, maar drie honden, een vijftal katten en twee schuchterige wezentjes. Ik werd duidelijk niet verwacht. Allicht alweer zo iemand die niet zal komen opdagen, zullen ze wel gedacht hebben, zeker rekening houdend met het pokkeweer. Het heel klein kamertje stond vol prullerij (als je niet veel hebt, dan gooi je niets weg) en de tafel was nog niet afgeruimd, en dit allicht sinds enkele dagen. Mensen verliezen soms de moed. Na het wegebben van de eerste gêne en het overhandigen van Belgische chocolade werd de sfeer zeer openlijk en eigenlijk amicaal. Ik ontdekte twee zeer sterke persoonlijkheden, die over alles een mening hadden. Ik was verbaasd over de welsprekendheid van beide dames. Ze vulden elkaar ook zeer goed aan, in zover dat als de één aan een betoog begon, de andere deze automatisch afmaakten, ter vervollediging. Dat krijg je allicht als je een levenlang op elkaars lippen leeft! Er was heel veel behoefte om te praten en te praten, maar geen seconde heb ik mij verveeld. Anne was 86 en de jongere zus, Françoise ging naar de 84 toe. Ze waren oprecht blij met mijn bezoek, mijn interesse in hun wijn en mijn kennis van natuurlijke wijnen. Ik mocht alle jaargangen proeven, ware dat ik ze vond, en dit is dus een groot problem. De wijnen staan lukraak gestockeerd in een soort van stal. Er is weinig licht en je moet dus proberen aan de kurk te ontcijferen welk millésime je vast hebt. Het werden 1975, 1976, 1986, 1987, 1993, 1994, 1996, 1997, 1998, 2001 en het buitenbeentje, de 2004. Niet slecht voor een eerste ontmoeting met een domein, en uiteraard ontzettend boeiend om natuurlijke wijnen te proeven van zoveel verschillende jaren, met telkens de specificiteit van het desbetreffende jaar.  En of ze het jaar nog herhinnerden; elk jaar staat als graniet in hun immense geheugen gegravuurd, alsof het vorige week was. Het was tevens frapant om de evolutie en toch wel stabiliteit te zien van natuurlijke wijn zonder toegevoegde SO2. Ik ga hier geen degustatie-notities neerpennen, ondanks dat ik voor één keer veel indrukken neergeschreven heb, maar laten we zeggen dat drie wijnen top waren en dat je duidelijk de opwarming van de aarde kunt proeven in de wijnen. De streek van Anjou geeft vaak zeer rijke wijnen en dat kon je hier dus ook wel proeven, zeker naar mate je naar jongere jaargangen ging. De meeste wijnen proefden trouwens nog zeer jong en er was zelfs nog bij sommige flessen koolzuurgas aanwezig, dat uiteraard de nodige stabiliteit meegaf aan de sappen. Langere élevages zouden de meeste wijnen nog meer afgerond hebben, maar ik hou wel van die strakke stijl. Anderzijds, werd de theorie dat je wijnen moet stockeren onder de 14⁰C volledig verkracht, daar deze zuivere wijnen schommelingen van ergens tussen, pak hem beet 5 en 25⁰C gekend hebben, en dit voor sommige zelfs 25 jaren aan een stuk.

Er is over hun familie, de oorlog van 14-18, over het bos van Perimont (geschiedkundigen?), over geloof, over inbrekers en natuurlijk over het maken en proeven van echte wijn gesproken. Het is zo dat broer Joseph hun wijn bestempelde, de rest was geen wijn. Opmerkelijk is dat deze 3 mensen natuurlijke wijnen zijn beginnen en blijven maken, volledig geïsoleerd van anderen. De namen Jules Chauvet of Pierre Overnoy zeiden ze totaal niets. Eric Callcut, die tussen 1996 en 1999 in de buurt schitterende wijn heeft gemaakt, heeft hen ooit bezocht, maar zij wisten niet dat hij er na vier jaren al mee gestopt was. Ook de naam Claude Courtois (tevens uit de Loire) zei hen vaag iets: ‘was dit niet die grote struise man met een lange dikke baard?’ 

radd 305.jpg

Ik heb wijnen meegekregen, wijnen die ik ga koesteren. Een vrees dat ik bij het schrijven van dit artikel heb is dat ze plost overstelpt zullen worden door mensen die graag wat wijnen zouden kopen, of nog erger ramptoeristen. Neen, dit is geen egoïstische reflex mijnertwege, maar een duidelijke observatie, daar deze mooie mensen niet meer georganiseerd zijn om lieden te ontvangen, laat staan flessen te verkopen. Het heeft meer dan één uur geduurd om de enkele flessen klaar te maken voor verkoop, van het manueel schrijven op de etiketten om ze nadien te lijmen op de vuile flessen. Ik heb alle flessen trouwens zelf gecapsuleerd, daar de kracht bij hen ontbrak. Bij het afscheid nemen werd mij gevraagd of ze mij mochten kussen en dit mochten ze. Het werd op zijn Frans, twee kussen. Ik kreeg nog van Anne een kruisje op mijn voorhoofd mee, zoals mijn grootmoeder bij mij deed voor het slapen gaan, en Françoise gaf mij één van de mooiste complimenten dat ze een vader kunnen geven. Enkele minuten later, zittend in mijn koude auto, kreeg ik tranen in mijn ogen…

Epiloog

In 2005 komt Joseph te sterven. Het zou te wijten zijn aan een combinatie van een slechte medische behandeling en het obsessief weigeren om antibiotica te nemen, ter bestrijding van een wonde aan zijn rechterhand. Zijn laatste jaargang, de 2004 bleef gedurende vijf jaren in een vergeten vat, tot enkele wijnmakers de vraag stelden wat er in dat vat zat. De zussen zeiden dat deze wijn allicht niet meer goed was, maar dat ze gerust mochten proeven. En wonder boven wonder, de wijn had in het vat een voile gekregen, wat een oxidatief karakter veroorzaakt (denk aan sherry). Sommige gruwen ervan. Ik en nog anderen zijn er verzot op. Er werd gesmeekt om het vat op fles te zetten en zo geschiedde. De 2004 werd geboren en er werd besloten om het geen nummer 15 mee te geven, daar de wijn helemaal niet in de lijn ligt van alle andere wijnen van de familie H.!

18-12-09

Even de puntjes op de i zetten

avertissement-dioxide-se-souffre-249x250

Meer dan 10 jaren geleden kon ik alle wijnen ter wereld drinken, zonder enige hoofdpijn tot gevolg. Sinds ik een tiental jaren geleden geleidelijk overgeschakeld ben op natuurlijke wijnen zonder sulfiet (of met zeer minimale dosis) en andere chemicaliën krijg ik nu tijdens het drinken van één glas zwaar gesulfiteerde wijn direct een streep hoofdpijn op mijn voorhoofd. Ik ken nog andere gelijkgezinden die sinds de overschakeling een brandende gevoel krijgen in slokdarm bij het drinken van conventionele wijn. Dit geeft toch stof tot nadenken, me dunkt, al was het maar dat iemand de bedenking zou kunnen maken NIET de stap te zetten of je bent een vogel voor de kat. Jacques Masy (pionier van de natuurlijke wijnen in Vlaanderen) had me nochtans vele jaren geleden verwittigd: éénmaal de stap gemaakt is er geen weg terug. Oh ja, en mijn schoonzus die drinkt alleen maar wijn uit mijn kelder, daar zij waarschijnlijk allergisch is aan sulfiet, en dus heel haar leven wijn associeerde met koppijn, ondanks haar verwoede pogingen om naar dure wijnen te evolueren (wat dus niet hielp). Je zal maar met hoofdpijn naar bed gaan na het nuttigen van enkele glazen Cheval Blanc.

02-63750

Laten we ervan uitgaan dat er wijnbouwers bestaan die stabiele lekkere wijnen kunnen maken zonder toevoeging van sulfiet (tijdens vinificatie en bij botteling). Dat er dergelijke wijnen bestaan daar kan toch niemand iets op tegen hebben, en waarom zouden deze mensen trouwens sulfiet toevoegen aan hun wijn? Het zou als het ware zijn dat je antibiotica aan je kind geeft ter preventie van een mogelijke griep. Het probleem is echter dat er maar een handvol wijnbouwers bestaan die het (echt) kunnen. Voor mij is het prototype van deze filosofie het huis Pierre Overnoy/Houillon uit de Jura, die al talrijke jaren (h)eerlijk witte en rode wijnen op de markt brengen zonder een druppel sulfiet. Uiteraard zijn er nog anderen die het systematisch kunnen, en het opmerkelijk is dat je bijvoorbeeld in Frankrijk wel in elke regio zo'n kleppers hebt. Deze wijnen kunnen over het algemeen, in tegenstelling tot wat de meeste wijnkenners denken, lang bewaren, ondanks dat het 100% gefermenteerde druivensap is. En wat mij betreft zijn het de lekkerste wijnen, maar gelukkig hebben velen een andere smaak.

wine%20yeast

Je hebt ook nog wijnbouwers die het maken van natuurlijke wijnen jaarlijks proberen en waarbij het soms lukt, maar even vaak mislukt. Het eindresultaat is soms niet stabiel genoeg, en daarom voegen zij een minimale hoeveelheid SO2 bij botteling. Hiervoor heb ik 100% begrip. Ik heb liever lekkere wijn dan wijnazijn in mijn glas. Het geeft trouwens ook aan dat het ontzettend moeilijk is om 100% natuurlijk te werken. Het vergt heel veel werk in de wijngaard om tot gezonde rijpe druiven te komen die omgeven zijn van hele kolonies gezonde (verschillende soorten) bacteriën die voor een goede fermentatie gaan zorgen. Het vergt ook een zeer propere en zuivere omgeving in de wijnkelder.

yeastToWine

Dan heb je nog de vele anderen die op de golf van natuurlijke wijnen gesprongen zijn en die eigenlijk vals spelen. Vaak is een groot aantal hectaren wijngaard een indicatie voor deze categorie. Domaine Overnoy heeft 5 hecateren waar 3 mensen (de 2 broers en de zus Houillon)  voltijds heel het jaar in de wijngaard werken. Gebruik dit misschien als leidraad als je een referentiekader wil hebben. Er wordt bij deze laatste categorie wijnbouwers toch nog, ondanks dat ze "natuurlijk werken" systematisch industriële gisten gebruikt om de fermentatie te induceren. Het is altijd interessant de wijngaard te bezoeken bij dergelijke wijnbouwers. Geloof mij, je zal wel een verschil zien met één waar er echt natuurlijk gewerkt wordt. Ook zijn dergelijke wijndomeinen genoodzaakt om additieven toe te voegen aan het sap tijdens de vinificatie, want ze hebben het niet onder de knie. Gelukkig proef ik het verschil, maar soit, ik heb graag dat er nog wat wijnen voorradig zijn bij de wijnbouwers in de vorige paragrafen beschreven, dus wens ik deze laatste groep heel veel succes in hun verkoop. Deze zwaaien trouwens te vaak met bio-labels en biodynamische beginselen, die zo gemakkelijk te doorprikken zijn, zeker in geval van grote wijngaarden (niet dat ik tegen bio-dynamie ben, maar dit is voer voor een ander artikel).

youngs%20all%20purpose%20red%20wine%20yeast

Ook opmerkelijk en eigenlijk aanleunend bij de vorige categorie zijn de wat ik de schizofrene wijnbouwers noem, degene die in de wijngaard er alles aan doen om tot gezonde druiven te komen, maar éénmaal in de kelder systematisch het leven uit het sap halen. Een beetje sulfiet hier, een beetje tartraat-zuur daar, nog wat filteren en hier is het product, met een mooie Bio-label op de fles geplakt. Op hun website kan je uiteraard lezen hoe gezond biodynamie is. Het is altijd leuk om met dergelijke wijnbouwers in discussie te gaan.

En dan heb je, en nu besef ik dat ik heel kort door de chicane vlieg, de 99% andere wijnhuizen die industriële wijn maken, waar ik echt niets op tegen heb, zolang ik het maar niet hoef te drinken. Life is too short to drink bad wine. En uiteraard zijn daar integere wijnbouwers bij.

Dit was gewoon een pleidooi om open te staan voor andere wijnen, en ook te melden dat er een hele waaier aan natuurlijke wijnbouwers bestaan. Ik sta trouwens al lang niet meer open. Excuses hiervoor, maar ik vermoed dat jullie daar niet wakker van liggen. Net zozeer ik niet wakker lig van de miljoenen industriële flessen die over de toonbank vliegen aan soms exuberante prijzen, maar soms aan prijzen onder de productiekost. Het is mijn wereld niet.

_czl2507

 

ps Jaren geleden was ik ooit op bezoek bij een wijnbouwer in Bourgogne die wat mij betreft lekkere natuurlijke wijnen maakt. Er was tijdens mijn bezoek tevens een zeer oud koppel uit Parijs aanwezig, die hun jaarlijkse wijnaankoop kwamen doen. Zoals steeds in dit domein werden er tijdens de degustatie andere wijnen uit de kelder van de wijnbouwer geopend. Bij één fles werd de oude man sprakeloos en zeer emotioneel: deze wijn bracht hem terug naar zijn zeer jonge jaren, in de periode waar hij voor het eerst in aanraking kwam met wijn. Hij had deze sensatie nooit meer gevoeld en wou uiteraard weten wat hij zonet gedronken had en waar het te krijgen was. Het was mijn eerste kennismaking met de wijnen van Pierre Overnoy. Het was een Poulsard 1989.

23:01 Gepost door St Etienne in Wijn: discussie | Permalink | Commentaren (14) | Tags: so2, natuurlijke wijn, sulfiet |  Facebook |

16-11-09

On était nombreux et on avait soif

Ik ben gisteren naar de proeverij van natuurlijke wijnen geweest, georganiseerd door Troca en door Wouter Wine Consult. Het oord van plezier was deze keer het restaurant Couvert Couvert in Heverlee. Er was deze keer veel volk opgedaagd. Zes wijnbouwers waren aanwezig en achter twee tafels  stonden Jacques Masy en Wouter De Bakker met elks een twaalftal flessen. De kwaliteit van de te proeven wijnen was over het algemeen van zeer goed niveau. 

41650923_m

 

Ik heb normaal niet de gewoonte mijn indrukken van een degustatie te posten, maar daar al 3 mensen mijn toppers van de degustatie gevraagd hebben, zal ik bij deze een uitzondering maken. Niet dat ik het allemaal beter weet, maar het is altijd leuk om met wat mensen uit te wisselen wat al dan niet lekker was. Belangrijk om in het achterhoofd te houden is dat bij natuurlijke wijnen een wijn vandaag minder goed kan proeven, om binnen enkele maanden fantastisch te zijn of vice versa. Feit is wel dat ik heilig van overtuigd ben dat een wijn puur objectief kan beoordeeld worden, maar dergelijke proeverijen tussen vele mensen en met de wijnmaker die je impressies in je gezicht probeert te lezen is toch nooit ideaal.  Ook wil ik melden dat ik al enkele jaren geleden gestopt ben met notitie's te nemen op dergelijke proeverijen, daar ik de contacten met de wijnbouwers veel belangrijker vind. Ik vermoed dat ik minder multi-tasking ben dan velen onder jullie, die tegelijkertijd met en glas in de hand notitie's kunnen nemen en een gesprek aangaan met de wijnbouwer, terwijl er nog aan een omstaander gevraagd wordt wat hij van de wijn vindt (en dit dan allemaal met een gulp wijn in de mond). Dit maakt dat ik jullie geen ellenlange beschrijvingen zal kunnen geven van de wijnen. Ik hou het dus enkel op wat vermeldingen van de zeer lekkere wijnen dat ik met een kruisje op mijn degustatieblad heb aangeduid.

Tafel 1. De sympathieke Marc Pesnot van Domaine Sénéchalière uit Pays Nantais. Marc staat bekend voor zijn zeer drinkbare wijnen op basis van Melon de Bourgogne, beter bekend als Muscadet. Zuiver gemaakt zijn dergelijke wijnen fantatsiche dorstlessers, die ook wonderwel passen bij schaaldieren. Waarom passen de wijnen van een regio altijd zo goed bij wat er op tafel komt? Het kan geen toeval zijn. Voor mij was hier de topper de Vielles Vignes 2007. Ik had trouwens bijna dezelfde wijn voor een tweede keer aangekocht, daar deze wijn dezelfde bleek te zijn als de Miss Terre 2007, dat hiet toch al enkele maanden op deze blog als lekkere wijn staat vermeld. Mooie neus, met knapperige mineraliteit. Drinkt lekker en gemakkelijk weg. De wijn kan volgens de wijnbouwer een 3-tal jaren weggelegd worden, maar ik zie daar het nut niet van, behalve als je 120 flessen wilt aanschaffen.

Tafel 2. De gesloten Patrick Meyer van Domaine Julien Meyer uit Alsace. Ik heb hier niet alle wijnen van geproefd, daar ik de meeste wel al had geproefd en ik wou mijn gehemelte nog wat fris houden voor wat ging volgen. Het lekkerste van deze tafel vond ik zondermeer de Sylvaner Zellberg 2008. Deze cuvée heb ik enkele jaren geleden leren kennen. Het was toen de ongeëvenaarde 2004, dat blind zo fel leek op een betere Chenin Blanc. Nooit gedacht dat Sylvaner zo een potentieel had. De 2008 heeft een mooie neus en is zeer evenwichtig in het middenpalet. Enige detailkritiek vind ik een kleine gemis aan zuren in de eindshot, maar dit is een fles dat ik elk ogenblik en overal met plezier zal aanvaarden.

Tafel 3. Wijnassortiment van Jacques (Troca). Zeer lekker vond ik de Orbois 2007 van Les Capriades uit Vallée du Cher. Deze wijn, op basis van de vergeten druif Menu Pineau is een cuvée dat ik sinds de 2004 toch wel volg via Jacques. Alhoewel afkosmtig van een moeilijker jaar is de kwaliteit nog zeer hoog te noemen. Zeer sappige wijn. Ook fantastisch aan deze tafel was de Champagne Fidèle 2004 van het domein Vouette et Sorbée. Prachtige florale neus dat zo typsich is voor Pinot Noir. Zeer mooie concentratie en mooie afdronk. Beslist een wijn dat niet zou mistaan bij het aperitief tijdens de kerstdagen.

Tafel 4. Christian en de sympathieke Nathalie Chaussard uit Coteaux du Loir. Goed vond ik zonder meer de You are so Fine 2007, een Pet Nat op basis van Chenin. Lekker strak in de mond, en een dorstlesser eerste-klas. Nog een trapje hoger schat ik de rode Patapon 2008 in, een Pineau d'Aunis (nog zo'n vergeten druif met een fantastisch potentieel). Deze delicate wijn bezat een mooie mineraliteit en het nodige rood fruit om het geheel naar een hoog niveau te brengen. Dit is een fles dat leeg is voor je tienmaal Patapon achter elkaar kan zeggen.

Tafel 5.  Christian Binner uit Elzas. Hier heb ik geen speciale wijnen aangeduid op mijn degustaieblad. De wijnen proefden allemaal correct tot goed.

Tafel 6. De Rastaman Etienne Thiebaud van Domaine des Cavarodes uit Jura. Ik heb in de lente van dit jaar dit domein bezocht en ik moet zeggen dat wat we toen gedronken hebben niet echt lekker was. Lag het aan ons, was het de maanstand of de koude in de kelder, hadden we een oververzadiging na 4 dagen proeven, ik weet het niet. Dat was toen dus. Recenter in Couvert Couvert een zeer lekkere Pet Nat van Etienne geproefd en nog recenter via Wouter de Chardonnay 2007 geproefd en dat dan ook direct aangekocht. Deze Chardonnay uit zijn eerste oogstjaar heeft sous voile een 2-tal jaren gerijpt in oude foeders wat een oxidatieve karakter geeft aan de wijn, waar ik zo wild van ben als het goed gemaakt is. Deze wijn heeft echter achter deze oxidatieve facade een enorme sappigheid en mineraliteit, dat maakt dat ik deze wijn fantastisch vind. Wat trouwens opmerkelijk is aan deze wijn zijn de mooie zuren, die zo zeldzaam zijn in deze regio. Deze wijn heeft ook een enorm bewaarpotentieel. Trouwens prijs-kwalitatief is dit echt niet te verslaan.

Tafel 7. Wijnassortiment van Wouter. Zonder meer lekker was de natuurlijke Champagne Les papilles Insolites van Domaine J. Lassaigne, een wijnhuis dat ik sinds enkele jaren nu volg. Lekkere strakke zeer droge champagne met een toch wel hoge aciditeit, gemaakt op basis van Pinot Noir, dacht ik. Ik zou deze fles nog enkele jaren wegleggen om het geheel nog wat tot evenwicht te laten komen. Ook opmerkelijk was de lekkere fruitige Barbera del Monferato 2007 La Veranne van Bera aan deze tafel. Het was lang geleden dat ik nog eens een boeiende Barbera in mijn glas gekregen heb. Deze wijn heeft duidelijk geen hout gezien en genoot van een malolactische gisting in de fles, dat maakt dat je de wijn best via decanteren ontgast, om dan pure drinkplezier te krijgen.

Tafel 8. De vlotte Josette Medau van Domaine La Star in Anjou. Hier vond ik de topper van de dag. Een wijn dat ik trouwens  in een vorig artikel al had aangeraden, Le Paradox des Bonnes Blanches 2004 van wijlen Pierre Weyand. Deze wijn met licht oxidatieve toets is gemaakt van Chenin Blanc en heeft 2 jaren op vat gelegen. Volgens Josette was dit een probeersel van haar man, waarbij het eerste jaar geouilleerd is, om in het tweede jaar er niet meer aan te komen. Er zou trouwens nog een vat bestaan van het perceel Les Bonnes Blanches uit 2004, dat allicht nu verder oxideerd. De kunst is van het goede moment uit te kiezen om het op fles te zetten. Deze droge wijn dat toch een rijp karakter heeft (zonder lomp over te komen) heeft een finale dat blijft terugkomen. Het stopt dus niet en was dus een ware afsluiter van een zeer boeiende degustatie. Ik vind trouwens het sociaal aspect van dergelijke ontmoetingen zeer leuk, waarbij ik kan kennismaken met wijnbouwers, wijnliefhebbers, mede-bloggers en zelfs lezers van deze blog.

Waren de andere wijnen slecht? Uiteraard niet, maar dit zijn de wijnen dat ik met een kruisje heb aangestipt. Mocht u ook op deze degustatie aanwezig geweest zijn, laat me dan weten wat jij lekker vond. Alvast bedankt.

34091829_m

27-09-09

Een lekkere fles 100% natuurlijke Bourgogne

 

01_verser2

Verwijzend naar mijn schuldbekentenis van vorige week, dat ik een fles Bordeaux lekker vond en met de stelling in de hand dat overal waar ze wijn maken er wel integere wijnbouwers zijn die lekkere wijnen maken, ga ik nu op zoek naar verschillende lekkere wijnen uit verschillende wijnregio's ter wereld. Er kan uiteraard lang gediscusieerd worden over wat al dan niet als lekkere wijn wordt beschouwd, maar vermits het mijn blog is zullen we mijn defenitie hanteren, weliswaar in verkorte vorm:  de wijn moet zuiver gemaakt zijn (en uiteraard ook zuiver proeven), evenwichtig zijn en toch ook wel stabiel zijn over een bepaalde periode. In de praktijk hanteer ik een andere methode om lekkere wijn te onderscheiden: is de fles wijn snel op? Om welke fles is er op het einde van een wijndegustatie gevochten om het laatste slokje te kunnen bemachtigen?

Zoals de frequente lezer van deze blog weet, ben ik wat blijven steken in bepaalde regio's van Frankrijk en Italië, daar ik fan ben van natuurlijke wijnen (er mag voor mijn part zelfs SO2 aan toegevoegd worden, voornamelijk als de wijnbouwer het eindresultaat als onstabiel beschouwt - ik drink liever licht gesulfiteerde wijn dan wijnazijn). Ik ben er trouwens meer en meer van overtuigd dat het maken van dergelijke wijnen ontzettend moeilijk is, vandaar trouwens dat er in de hele beweging van biologische, biodynamische en natuurlijke wijnen heel veel rommel tussenzit. Ik krijg vaak van wijnliefhebbers te horen dat de eerste kennismaking met deze wijnen zo tegenviel, dat er geen gevolg is aan gegeven (zodat de beweging eigenlijk gedoemd is om in de marginaliteit te blijven). Lang heb ik gedacht dat de drempel nogal hoog was, maar nu ben ik ervan overtuigd, gebaseerd op de vele vrienden, collega's en familieleden die bij ons thuis lekkere natuurlijke wijnen hebben ontdekt, dat de drempel niet bestaat, ware het dat de wijn lekker is en dat er geen betoog aan te pas komt.

Laten we nu en in de toekomst op wandel gaan doorheen de verschillende wijnregio's ter wereld (Loire, Elzas, Jura, Beaujolais niet meegerekend, daar die al vaak aan bod zijn gekomen), vertrekkend vanuit Bordeaux. Een andere prestigieuze wijnregio is uiteraard Bourgogne. Ik zou uiteraard in het lang en breed over Domaine Chassorney van Fred Cossard kunnen praten, eigenlijk één van mijn eerste bewuste ontdekking van natuurlijke wijn, maar ik wil jullie iets anders leren kennen. Bourgogne is echt een mooie streek. De terroirs en de verscheidenheid ervan zijn echt uniek te noemen en dit allemaal op een zakdoek groot. Feit is dat er zeer veel povere wijnen geproduceerd worden in Bourgogne, ondanks de fantastische mogelijkheden en ondanks de roep van beruchte wijnjournalisten die regelmatig in een artikel hoopvol zijn dat er een nieuwe lichting aankomt, zodat de nu veel te hoge prijzen dan wel zullen gerechtvaardigd zijn (?). De lekkere flessen zijn wat mij betreft zeer uitzonderlijk. Uiteraard ben ik niet iemand die frequent aan veel-te-dure Vosne-Romanée, Meursault en Puligny-Montrachet flessen slurp, maar ik ben niet zeker dat het in die klasse zoveel beter is.

Een grote openbaring (de zoveelste) had plaats tijdens een blindproeverij van Pinot Noirs toen een fles Romanée-Conti (weliswaar niet een top-cuvée en geen groots jaar) als middelmatig tot slecht bestempeld werd, en een wijn die een veertigste van zijn prijs kostte als de lekkerste uit de hoop werd gekozen: Bourgogne - Savoie: 0 - 1.

 

decoration

Snel naar mijn kelder dan maar, waar ik nog enkele flessen Viré-Clessé 2004 van Gilles en Catherine Vergé heb liggen. Ik heb deze wijn leren kennen op een open-deur-dag van De Wijnfolie in Aalter. Hans Dusselier had de wijn gedecanteerd, daar deze ontgast moest worden (dit is geen grap - we zitten hier niet in een film van Bourvil). Het was een wijn dat weinige goedkeuringen kon genieten, maar Hans wist dat dit iets voor mij was. De wijn was 100% natuur en had enkel wat CO2 meegekregen tijdens de vinificatie, om oxidatie tegen te gaan. Op zich geen probleem, daar het gas vanzelf wel ontsnapt. De neus was toen nog een beetje op zijn autolyse. Dit is het fenomeen waar de levende gistcellen een vorm van auto-destructie gaan uitvoeren door middel van hun eigen enzymes, wat vaak een typische puttekes-geur zal teweegbrengen. Maar lees u rustig voort, want ik vermoed dat de zin om deze wijn te leren kennen nu wel zeer groot is. Wat maakt dat ik de wijn heb aangekocht is de fantastische sappigheid dat deze wijn vertoonde en het feit dat deze mooi in evenwicht was, en dit allemaal voor 15 euro de fles.

Twee jaar later is de wijn perfect op dronk. De neus heeft iets bloemerig, in combinatie met exotisch fruit (citrus). De sappigheid is nog steeds zeer aanwezig en vertoont toetsen van pompelmoessap. De wijn bevat mooie zuren in combinatie met een mooie mineraliteit in de mond. Je proeft nog steeds een lichte pareling, maar dat stoorde ons niet (zodat we de wijn niet gedecanteerd hebben). Oh ja, het is een Chardonnay wijn, maar één dat blind niet als een Chardonnay zal herkend worden, daar we allemaal andere Chardonnay's gewoon zijn (of u moest Puzelat, Cossard en Potaire drinken). De druiven zijn afkomstig van 100 jaar oude wijnstokken en zijn duidelijk niet in contact geweest met nieuw eik, zodat je puur de druif proeft en het terroir.

Goed, ik ben nu iets begonnen dat mij wel spannend lijkt, althans voor mij toch: op zoek gaan naar lekkere wijnen buiten mijn vastgeroeste regio's. Ik vermoed dat dit voor vele wijnliefhebbers vele vragen oproept (zoiets van what the fuck is he talking about, everyone should have wines of Portugal, Australia and South-Africa in his cellar ...), maar inderdaad lieve lezers mijn kelder is zo niche als de markt voor leesbrillen bij blinden.

De uitdaging zal nu zijn van buiten de krijtlijnen van de gekende regio, waar sommige goden 100% natuurlijke wijnen kunnen maken, op zoek te gaan naar wat ik als lekkere wijn beschouw. Het wordt niet gemakkelijk, maar ik ben hoopvol (op een paar landen na). Dit is ook een oproep naar wijnimportateurs en andere wijngekken om mij in aanraking te laten komen met andere landen. Ik zal streng zijn, en zal enkel berichten als de wijn zeer lekker is. Ik sta er ook op om de flessen zelf te betalen of het moest op een open-deur-dag zijn. Spanje en Duitsland worden mijn eerste stopplaatsen (wordt vervolgd).

 

06-10-08

Twee interessante reportages over echte wijn op Zwitserse televisie

Het eerste filmpje is een ontmoeting met Pierre Overnoy uit de Jura. Zoals eerder vermeld, is hij één van de pioniers op gebied van het maken van echte wijn, zonder interventie. Deze man, die ik al drie maal ontmoet heb, is een zeer bescheiden man. Dit blijkt ook uit volgende fragment.

Het tweede film (evenees afkomstig van hetzelfde programma) is pure promotie voor natuurlijke wijnen, waarbij blind geproef wordt door "traditionele" wijnkenners. Het is mijn ervaring dat naast elkaar echte wijnen vaak als lekkerder worden ervaren dan commerciële gestandardiseerde chemische wijnen (wat 99,9% van de wijnen zijn). Dit zal dus ook blijken aan de hand van de commentaren van de proevers in het volgende filmfragment.

05-10-08

Onderhoud met Antony Cointre van de Association Vini Circus

Qu'est-ce que les vins naturels ?
Antony Cointre Ce sont des vins "à l'ancienne", des vins obtenus sans produits chimiques, qui demandent beaucoup de travail manuel et donnent des rendements moindres. Contrairement aux autres vins, que je qualifierais de "technologiques", les vins naturels s'obtiennent sans chaptalisation (ajout de sucre pour donner plus d'alcool) car les raisins sont bien mûrs et bien sucrés, sans levurage : là aussi, il y a assez de levure naturelle dans les raisins, sans filtrage et sans ou avec peu de soufre (qui est un conservateur).

Ce sont des vins "bio" en quelques sortes ?
En fait, ce qu'on appelle vins "bio" sont des vins obtenus à partir de raisins issus de l'agriculture biologique. Après, le travail de vinification est le même que pour les vins traditionnels. Disons que les vignerons qui font des vins que pour les vins traditionnels. Disons que les vignerons qui font des vins naturels font un travail "bio", mais ne demandent pas le label. Ils cherchent à se fédérer, mais sans tomber dans quelque chose de trop marketing.

 Les vins naturels sont-ils meilleurs que les autres ?
Ce n'est pas la même chose. C'est comme si vous compariez un camembert au lait cru avec un camembert pasteurisé. Les vins naturels sont des "vins de raisins", plus fruités, plus libres car ils sont obtenus sans "bidouillages". Comme il n'y a pas de filtrage - c'est comme pour un camembert au lait cru - le produit est vivant et sa qualité est variable. Les vins traditionnels, eux, sont transformés de façon à obtenir chaque année le même goût. Les vins naturels prennent plus en compte le cépage, le terroir, etc.

En produit-on partout en France ?
Oui, il y a des vins naturels corses, alsaciens, de la Loire, du Roussillon... Les vins naturels commencent à être reconnus et, dans chaque appellation, des vignerons essaient de faire des vins naturels pour casser le côté traditionnel.

Depuis combien de temps fait-on des vin naturels ?
Je dirais que ça a commencé avec Jules Chauvet, dans les années 50, dans le Beaujolais. Ça se développe petit à petit, le "grand pape" des vins naturels aujourd'hui est Marcel Lapierre, à Morgon. Mais cela restera toujours une petite production car ce sont de petits rendements. Ceux qui produisent des vins naturels partagent une même philosophie, l'envie de faire du bon. C'est l'inverse des vins "technologiques" et "marketing".

Les consommateurs font-ils la différence ?
C'est surtout le lendemain qu'on s'en compte ! Ils ne donnent pas mal à la tête, pas de crampes... Ce sont les produits que l'on ajoute dans le vin, comme le soufre, qui rendent malade. Au niveau du goût, les vins naturels sont plus fruités. A Morgon, Marcel Lapierre fait par exemple une cuvée filtrée et soufrée, une non filtrée et soufrée, et une autre non filtrée et non soufrée. Je vous assure qu'il y a une vraie différence de goût.

Où peut-on les acheter ?
Chez les vignerons bien sûr et chez les cavistes et bars à vin, qui s'y mettent de plus en plus. Par contre, on ne les trouve ni dans les grandes surfaces, ni dans les chaînes de caviste, car eux, veulent du volume et des vins sûrs, qui ne bougent pas.

27-09-08

Definitie van wijn - pleidooi om natuurlijke wijn in de toekomst wijn te noemen?

Eén van de oudste definitie van wijn dat ik teruggevonden heb, dateert van het einde van de 19de eeuw, en is afkomstig uit Frankrijk:

Le vin est une boisson alcoolisée obtenue par la fermentation naturelle du raisin, fruit de la vigne.

Waarschijnlijk zijn er nog oudere definities. Feit is dat men van een natuurlijke fermentatie spreekt. Ook bijvoorbeeld Louis Pasteur die het fenomeen uitvoerig bestudeerd en beschreven heeft, spreekt steeds in termen van "fermentation naturelle". In de huidige definities van wijn wordt het woord "natuurlijk" steeds weggelaten. Het is duidelijk dat huidige fermentaties (van wijn, bier, maar ook voedingsmidelen, zoals kaas) vaak geïnduceerd, begeleid (met de nodige interventies) en bijna altijd gecontroleerd zijn. Er is geen sprake van een natuurlijke fermenatie meer.

Ik pleit hier om de oude defintie terug in voege te laten treden. Wijn is het product afkomstig van een natuurlijke fermenatie. Bijgevolg is het gebruik van "natuurlijke wijn" duidelijk een pleonasme. Wijn is per definitie natuurlijk. Bijgevolg zouden we het kortweg over WIJN moeten hebben. Alle andere zogenaamde (gefabriceerde) wijnen zijn in dat geval een surrogaat* van wijn. Laten we het dan ook zo noemen.

* definitie van surrogaat volgens Wikipedia: product dat een ander vervangt, maar dat een mindere kwaliteit heeft.

15-06-08

Opmerkelijke foto van ?

PO

Ziehier een foto van een crimineel. Deze man, waarvan ik jullie de naam ga onthouden, is één van die misdadigers dat wijn is beginnen maken zonder enige toevoegingen. Hij beweert dat je de natuur zijn gang moet laten gaan. Volgens hem volstaat het om gezonde rijpe druiven te plukken en hygiënisch te vinifiëren. Hij is ook schuldig aan het mijden van pesticides op zijn wijngaard. Gelukkig is hij sinds enkele jaren gestopt met wijn te maken. Recentelijk heeft de Franse staat hem eindelijk terecht gesteld. Weten jullie wie deze gevaarlijke man is?

13:42 Gepost door St Etienne in Wijn: persoonlijkeid | Permalink | Commentaren (2) | Tags: natuurlijke wijn, pierre overnoy |  Facebook |

12-05-08

Jules Chauvet

Er zijn mensen die je graag zou hebben ontmoet, maar die in een iets vroegere periode geleefd hebben en wat mij betreft is Jules Chauvet zo iemand. Jules Chauvet is de peetvader van de natuurlijke wijnen. Hij bezat een unieke combinatie van wetenschappelijke aanleg en gezonde levensvisie, en tegelijkertijd was hij zeer bescheiden. Hij was een uitzonderlijke wijnproever. Hij heeft heel zijn leven in de Beaujolais-streek geleefd, waar hij vele mensen ontving om mee te geven wat hij geleerd heeft.

Ik heb veel van hem gelezen en dus ook zijn wetenschappelijk werk. Trouwens op de universiteit heb ik voor Biochemie nog een examenvraag gekregen over zijn materie, op het gebied van fermenatie. Ik wou bij deze graag een korte uiteenzetting over de man willen geven, gebaseerd op de verschillende boeken, interviews, maar ook bevindingen van mensen die hem wel gekend hebben; Marcel Lapierre uit Morgon is zo iemand bijvoorbeeld.

Jules Chauvet

Jules Chauvet hield enorm van schoonheid en de complexiteit van de natuur. Hij zei dat het beter was de natuur te observeren en te bestuderen, ten einde met haar mee te werken in plaats van haar voortdurend tegen te werken. Om die reden was hij al vrij vroeg in zijn leven tegen het gebruik van onkruidverdelgers, pesticides en synthetische meststoffen, die het leven van de bodem (van de terroirs) in onevenwicht brengen. In feite is een terroir een relatie met een delicate evenwicht tussen mens, de bodem (pedologie, microklimaat, expositie), de wijnstok en het klimaat. De band tussen deze aspecten wordt biomassa genoemd, en is eigenlijk de gisting- en bacteriële microflora. Een goed-fermenterende bodem bezit voldoende aërobische en anaërobische bacteriën die de voeding van de plant verzekerd door de organische en mineralen substanties te transformeren en af te breken tot ze opneembaar zijn. Dit fenomeen wordt fertiliteit genoemd. Bijgevolg zouden alle processen die de duurzaamheid van dit leven onderhoudt en verzekert, zoals bemesting en biologische teelt, toegestaan moeten worden, aldus Jules Chauvet.

Anderzijds heeft Jules Chauvet in zijn studies aangetoond dat natuurlijke gistcellen frequenter voorkomen in gevarieerde bodems, zowel wat organo-minerale compositie als microklimatische conditie betreft. Zo was hij ook een voorstander van alle technieken die de bescherming van de natuurlijke gisten (zowel wat kwaliteit als kwantiteit betreft) garandeert, zodat een jaarlijkse transformatie van druif in wijn plaatsheeft op de plaats van herkomst. Hij heeft snel de negatieve impact op de gistflora opgemerkt door het gebruik van synthetische pesticiden in de wijngaard en SO2 in de wijnkelder. Deze chemische producten voorkomen de levering van de organoleptische informatie (of hoe het proeft en ruikt) van het terroir in de wijn .

Om als finaal product een wijn te hebben met een maximum karakteristieken van de herkomst moet men een gezonde en van die specifieke plaats afkomstige biomassa hebben. Dit is trouwens zonder twijfel de rode draad doorheen Jules Chauvet's leven & werk: hoe een "pure origine" wijn maken? Zijn wetenschappelijke publicaties beschrijven de optimalisatie van de biomassa en  de mechanismen van de fermentatie, zodat de meest juiste informatie van het terroir wordt weergegeven. Natuurlijke vinificatie: het is de verstandige, aandachtige en met de minste mogelijke interventieve begeleiding van druif tot wijn.

Zijn studies op het gebied van macération carbonique laten toe van hele (niet-geplette) druiven te gebruiken, door het vat te spoelen en verzadigen met CO2. Deze methode wordt voornamelijk toegepast op de Gamay druif (en evntueel op Grenache). De macération semi carbonique, waarbij een pigeage (het terug naar beneden duwen van de druivenresten naar de fermenterende wijn, traditioneel met de voeten gedaan) wordt uitgevoerd bij Pinot Noir, Syrah, Mourvèdre, Carignan, .... De gunstige effecten van deze technieken op de fruitextractie en de fraicheur bij het degusteren zijn voldoende aangetoond.

Ook heeft hij gepubliceerd over het verband tussen de thermische regeling en de alcoholische fermentatie, en de groei van gistkiemen verantwoordelijk voor de twee fermentaties in een anaerobe omgeving (omwille van CO2-verzadiging). Zijn onderzoek naar de herkomst en identificatie van de natuurlijke gisten worden nu nog als essentieel beschouwd bij sommige oenologen in verband met de complexe parfums van wijn in relatie met sommige terroirs. Hij sprak van een organoleptische handtekening of typiciteit van elk terroir.

Andere publicaties gingen over de malolactische fermenatie: de belangrijkheid van de concentratie aan malaat- en tartraatzuur in de most (en dit in relatie met het al dan niet gebruik van synthetische meststoffen), ten einde een wijn te kunnen maken zonder enige toevoeging van SO2. Hij onderstreepte ook het gevaar van chaptalisatie aan onevenwichtige most, dat kan leiden tot piqûre lactique, waarbij een te hoge hoeveelheid acetaatzuren wordt gevormd, en bijgevolg de wijn een hoge graad aan vluchtige (volatile) zuren gaat krijgen.

Hij heeft zonder meer de wetenschappelijke basis gelegd voor het vinifiëren van rode wijn zonder SO2. Hij merkte op dat SO2 per definitie anti-fermentatie was en dus ook tegen het leven!!! (volgens Jules Chauvet "zonder fermenatie, geen leven"). De SO2 zal dus de informatie van het terroir ontregelen en modifiëren tijdens de fermenatie.

Minder gekend is zijn fysico-chemische studie op het gebied van oppervlaktes en de relatie met de aroma van fijne wijnen. Bij de keuze van een standaard degustatie-glas (INAO-glas) in Frankrijk werd voornamelijk rekening gehouden met zijn bevindingen. Zoals eerder vermeld was hij een uitzonderlijke proever en heeft hij duizenden degustatie-notities achtergelaten. Hij was zeer analytisch en gedetailleerd en hield helemaal niet van poëtische besprekingen over wijn. Hij heeft heel zijn leven zijn reukorgaan blijven oefenen, en werd vaak ruikend aan een struik of bloem opgemerkt. Hij stond er vaak op om buiten wijn te degusteren (en bijvoorbeeld niet in een kelder). Ik eindig met de laatste woorden dat Philippe Pacalet uit Bourgogne heeft meegekregen bij hun laatste ontmoeting: "Monsieur Pacalet faites un vin avec un joli parfum".

St Etienne, 12 mei 2008

Voor meer informatie over zijn boeken: http://www.jprocher-editeur.com/pages/chauvet.htm

11:10 Gepost door St Etienne in Wijn: persoonlijkeid | Permalink | Commentaren (1) | Tags: jules chauvet, natuurlijke wijn |  Facebook |

26-04-08

Een niet te missen degustatie op 24-25 mei

Bij deze wil ik iedereen aanraden naar het Salon van de Natuurlijke Wijn te gaan op 24-25 mei, georganiseerd door Troca Vins Naturels en Wijnfolie. Plaats van evenement is Oostkamp op zaterdag en Heverlee op zondag. Er zullen 9 wijnbouwers aanwezig zijn. Voor meer info: http://www.natuurlijkewijn.be/

21:31 Gepost door St Etienne in Wijn: allerlei | Permalink | Commentaren (0) | Tags: natuurlijke wijn, degustatie |  Facebook |